Coś się zmieniło. Partner jest jakby nieobecny, coraz częściej się irytuje, a Ty łapiesz się na tym, że sprawdzasz jego telefon albo wyciąg z konta. I zadajesz sobie pytanie, którego trochę się boisz: czy on mnie już nie kocha?
W gabinecie często spotykam kobiety, które długo nie były pewne, co się dzieje. Piszę więc przede wszystkim do nich. Jeśli jednak jesteś mężczyzną, który żyje obok uzależnionej partnerki, wszystko poniżej dotyczy także Ciebie.
W tym artykule
Dlaczego tak trudno to zobaczyć
Uzależnienie rzadko pojawia się nagle. Rozwija się stopniowo, a osoba uzależniona zwykle robi wiele, by je ukryć, także przed sobą. Bagatelizuje, tłumaczy, obiecuje. Bliscy z kolei powoli przyzwyczajają się do kolejnych zmian, aż to, co kiedyś byłoby alarmujące, zaczyna wydawać się normalne.
Pamiętaj też, że uzależnienie nie dotyczy tylko alkoholu czy narkotyków. Równie niszczące bywają uzależnienia od zachowań: hazardu, gry na giełdzie, gier komputerowych, pornografii czy telefonu. Te są często jeszcze trudniejsze do zauważenia, bo nie widać ich po zapachu ani po chodzie.
8 sygnałów, które mogą wskazywać na uzależnienie
1
Tajemnice i ukrywanie
Zablokowany telefon, kasowana historia, niewyjaśnione zniknięcia, „wyjścia na chwilę”, które trwają godzinami.
2
Pieniądze, które się nie zgadzają
Brakujące kwoty, nowe pożyczki, chwilówki, sprzedawane rzeczy, wymijające odpowiedzi na pytania o wydatki.
3
Zmiany nastroju bez wyraźnego powodu
Drażliwość, napięcie lub przygnębienie, zwłaszcza wtedy, gdy nie może pić, grać czy „zrobić tego”, czego potrzebuje.
4
Obietnice „ostatni raz”
Szczere deklaracje poprawy, które po kilku dniach lub tygodniach przestają obowiązywać.
5
Coraz więcej czasu na jedno
Substancja lub zachowanie zajmuje coraz więcej miejsca, a dawne pasje, znajomi i plany schodzą na dalszy plan.
6
Zaniedbywanie obowiązków
Spóźnienia, problemy w pracy, zarwane noce, mniej obecności w domu i przy dzieciach.
7
Kłamstwa w drobnych sprawach
Nieścisłości, które same w sobie wydają się błahe, ale układają się w schemat.
8
Bagatelizowanie i przerzucanie winy
„Przesadzasz”, „wszyscy tak robią”, „gdybyś się nie czepiała, nie musiałbym…”.
Pojedynczy sygnał niczego nie przesądza. Każdy miewa gorsze okresy i swoje sekrety. Warto natomiast przyjrzeć się, czy kilka z tych zachowań powtarza się i nasila mimo szkód, jakie przynoszą. Na tym polega istota uzależnienia: utrata kontroli i trwanie w czymś mimo coraz poważniejszych konsekwencji.
A co dzieje się z Tobą?
Życie obok osoby uzależnionej zmienia także Ciebie. Często dzieje się to tak powoli, że trudno to zauważyć. Mówimy wtedy o współuzależnieniu. To nie choroba ani wina, tylko sposób przystosowania się do bardzo trudnej sytuacji.
Czy rozpoznajesz u siebie któreś z tych zachowań?
- sprawdzasz, kontrolujesz, liczysz butelki lub pieniądze,
- tłumaczysz partnera przed rodziną, znajomymi albo w jego pracy,
- żyjesz w ciągłym napięciu i czekasz, w jakim stanie wróci do domu,
- czujesz wstyd i ukrywasz to, co dzieje się w domu,
- myślisz, że gdybyś była „lepsza”, to by się nie działo,
- Twoje potrzeby, zdrowie i plany coraz bardziej schodzą na bok.
Jeśli rozpoznajesz się w tym opisie, to ważny sygnał. Nie chodzi o to, że coś robisz źle, ale o to, że od dawna dźwigasz za dużo.
Czego nie zrobisz za partnera
Nie otworzysz mu oczu
Nie skontrolujesz
Nie wyleczysz
Nie spowodowałaś jego uzależnienia, nie możesz go 24 g na dobę kontrolować i nie wyleczysz go. To bywa trudne do przyjęcia, zwłaszcza gdy bardzo kochasz i bardzo się starasz. Ale właśnie ta świadomość często pozwala przestać walczyć z czymś, na co nie masz wpływu, i zająć się tym, na co wpływ masz.
Krycie partnera, spłacanie jego długów czy usprawiedliwianie go przed innymi zwykle nie pomaga. Najczęściej po prostu odsuwa moment, w którym zmierzy się z konsekwencjami.
Od czego możesz zacząć
Porozmawiaj w spokojnym momencie
Gdy partner jest trzeźwy i nie ma kłótni. Mów o konkretnych faktach i o tym, co czujesz („Martwię się, bo…”), zamiast oskarżać.
Stawiaj granice, które utrzymasz
Granica bez konsekwencji szybko traci znaczenie, a ultimatum, z którego się wycofasz, osłabia Twoją pozycję.
Przestań kryć
Nie musisz nikomu opowiadać wszystkiego, ale nie musisz też za partnera tłumaczyć się, kłamać ani naprawiać skutków jego zachowań.
Zadbaj o własne wsparcie
Zaufana osoba, grupa wsparcia dla bliskich osób uzależnionych (np. Al-Anon) albo terapia współuzależnienia.
Najważniejsze: nie musisz czekać, aż partner zdecyduje się na leczenie, żeby samej poszukać pomocy. Twoja zmiana często staje się impulsem do zmiany całego systemu.
Jeśli w Twoim domu jest przemoc
uzależnienie bardzo często idzie w parze z przemocą: krzykiem, zastraszaniem, kontrolowaniem pieniędzy, przemocą fizyczną. To nie jest Twoja wina. Gdy zagrożone jest Twoje bezpieczeństwo, dzwoń pod 112. Wsparcie znajdziesz też w Niebieskiej Linii: 800 120 002 (całodobowo).
Kiedy warto przyjść na konsultację
Nie musisz mieć pewności, że partner jest uzależniony, ani gotowego planu. Wystarczy, że czujesz, że sytuacja Cię przerasta. Na konsultacji wspólnie przyjrzymy się temu, co dzieje się w Twoim związku i w Tobie, i zastanowimy się, jaki krok będzie dla Ciebie najlepszy.
Mariusz Smulewicz
Psycholog kliniczny, psychoterapeuta ISTDP i terapeuta uzależnień. Pracuje z osobami uzależnionymi, ich bliskimi i parami w kryzysie. Więcej o mnie →
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Zdjęcie: Logan Weaver / Unsplash.